Een operator meldt een gladde vloer bij een opslagruimte. De volgende dag merkt een collega op dat een kabelgoot in dezelfde zone niet goed vastzit. Deze observaties, verzameld tijdens een risicojacht, zijn alleen waardevol als ze leiden tot geregistreerde corrigerende maatregelen. Preventie binnen een bedrijf berust op dit mechanisme: wat werknemers dagelijks zien omzetten in concrete, gedocumenteerde maatregelen die in de loop van de tijd worden opgevolgd.
De risicojacht, zoals die door het INRS wordt aanbevolen, geeft structuur aan deze aanpak. Je loopt met een kritische blik door een werkplaats, magazijn of kantoor, brengt gevaarlijke situaties in kaart en legt ze vast. De echte uitdaging begint daarna: wat doe je met die lijst?
INRS-risicojacht: van de werkvloer naar het document unique
Op papier lijkt risicojacht een bewustwordingsoefening. Je deelt een checklist uit, vraagt teams om te signaleren wat er niet goed gaat en bespreekt de bevindingen. In de praktijk levert de oefening alleen blijvende resultaten op als de uitkomsten rechtstreeks worden verwerkt in het Document Unique d’Évaluation des Risques Professionnels (DUERP).
Het DUERP is geen statisch document. Bedrijven met meer dan elf werknemers moeten het minstens één keer per jaar bijwerken, en ook bij elke ingrijpende wijziging van de arbeidsomstandigheden. Risicojacht levert de grondstof voor deze actualisering: gedateerde en gelokaliseerde observaties, geformuleerd door de mensen die aan de risico’s worden blootgesteld.
Je kunt gebruikmaken van de risicojacht van het INRS om deze inventarisatie volgens een reproduceerbare methode te structureren, die in elke sector toepasbaar is.
Een veelvoorkomende valkuil: één keer per jaar een risicojacht organiseren, een tabel invullen en het bestand vervolgens opbergen zonder er iets mee te doen. De observaties blijven dan een educatieve oefening zonder invloed op de daadwerkelijke arbeidsomstandigheden.

Observaties op de werkvloer koppelen aan concrete preventiemaatregelen
Het risico zit niet in het signaleren van gevaren. Elke ervaren werknemer kan wijzen op onvoldoende verlichting, een slecht gesloten elektriciteitskast of een onhandig ingerichte werkplek. De uitdaging is om elke observatie om te zetten in een toegewezen, begrote en geplande actie.
Prioriteiten stellen op basis van ernst en blootstellingsfrequentie
Niet alle gevaarlijke situaties kunnen binnen dezelfde termijn worden aangepakt. Je beoordeelt de observaties aan de hand van twee criteria: de mogelijke ernst van de gezondheidsschade en hoe vaak werknemers eraan worden blootgesteld. Een ernstig risico waaraan werknemers vaak worden blootgesteld, krijgt de hoogste prioriteit.
Zelfs een eenvoudige risicobeoordeling voorkomt dat middelen versnipperd worden ingezet. Een defecte lamp vervangen in een weinig gebruikte gang kan wachten. Een verkeerszone beveiligen waar heftrucks meerdere keren per uur voetgangers kruisen, niet.
Het actieplan vastleggen met een verantwoordelijke en een deadline
Elk risico dat tijdens de risicojacht wordt vastgesteld, moet aan drie elementen worden gekoppeld:
- Een met naam genoemde verantwoordelijke die de uitvoering van de corrigerende maatregel op zich neemt (niet simpelweg “de technische dienst”)
- Een realistische deadline die aansluit bij de prioriteit van het risico
- Een opvolgingsindicator waarmee kan worden gecontroleerd of de maatregel daadwerkelijk is uitgevoerd en het gewenste effect heeft
Zonder deze drie elementen blijft het actieplan een wensenlijst. Het komt regelmatig voor dat bedrijven tientallen risico’s documenteren zonder de corrigerende cyclus ooit af te ronden.
Preventieopleiding binnen het bedrijf: werknemers ook na de oefening betrekken
Risicojacht werkt beter wanneer deelnemers de algemene preventieprincipes begrijpen. Het INRS heeft er negen vastgesteld, waaronder risico’s vermijden, risico’s beoordelen die niet kunnen worden vermeden en risico’s bij de bron bestrijden. Dit zijn geen abstracte principes: ze sturen concrete keuzes.
Het risico bij de bron bestrijden betekent bijvoorbeeld een gevaarlijke chemische stof vervangen door een minder schadelijk alternatief, in plaats van mondmaskers uit te delen. Als teams deze aanpak leren begrijpen, kijken ze tijdens de risicojacht anders naar hun werkomgeving. Ze beperken zich niet langer tot het opsommen van zichtbare afwijkingen, maar stellen ook vragen over de organisatie van het werk zelf.
Een punt dat bij puur technische benaderingen vaak over het hoofd wordt gezien: opgeleide werknemers signaleren risico’s die leidinggevenden niet zien. De operator die acht uur per dag met een machine werkt, kent de gebreken ervan beter dan de veiligheidsverantwoordelijke die er één keer per maand langskomt. Om deze praktijkkennis te benutten, moet er een permanent meldkanaal zijn, niet alleen tijdens geplande oefeningen.

DUERP en risicojacht: de traceerbaarheid op lange termijn waarborgen
Het DUERP dient als bewijs bij een controle door de arbeidsinspectie of bij een juridisch geschil na een ongeval. De kwaliteit ervan hangt rechtstreeks af van de zorgvuldigheid waarmee de resultaten van de risicojacht erin worden verwerkt.
Concreet zou elke risicojacht moeten leiden tot een bijlage bij of een actualisering van het DUERP, met daarin:
- De datum en de reikwijdte van de oefening (betrokken werkplaats, verdieping of productielijn)
- De lijst met deelnemers, inclusief vertegenwoordigers van de blootgestelde werknemers
- De vastgestelde risico’s, de risicobeoordeling en de afgesproken maatregelen
- De stand van zaken van de acties op het moment van de volgende actualisering
Deze mate van traceerbaarheid onderscheidt een gestructureerde preventieaanpak van een eenvoudige bewustwordingsworkshop. Het DUERP wordt een levend document dat wordt gevoed door de praktijk, in plaats van een administratief document dat alleen uit verplichting wordt ingevuld.
Hoe vaak risicojacht plaatsvindt, hangt af van de grootte van het bedrijf, de aard van de activiteiten en het personeelsverloop. In een industriële omgeving waar functies vaak veranderen, brengt een halfjaarlijkse campagne nieuwe risico’s beter in kaart dan één op zichzelf staande jaarlijkse oefening.
Preventie binnen een bedrijf draait niet alleen om het afvinken van wettelijke verplichtingen. Wanneer observaties van werknemers serieus worden genomen, vastgelegd en opgevolgd, is risicojacht niet langer een eenmalige oefening. Ze wordt de basis van een veiligheidscultuur waarin elke melding vanaf de werkvloer daadwerkelijk kan leiden tot betere arbeidsomstandigheden.



